Pane e tulipani

ΨΩΜΙ ΚΑΙ ΤΟΥΛΙΠΕΣ του Silvio Soldini

Όταν η πόλη που φιλμογραφείται μετέχει σε μια «ιστορία δύο πόλεων»


Κατά τη διάρκεια ενός τουριστικού ταξιδιού, η Ροσάλμπα (Licia Maglietta) χάνει το τουριστικό πούλμαν στην εκδρομή που ήταμ με την οικογένειά της και αποφασίζει να αλλάξει δρομολόγιο. Αντί να περιμένει την επιστροφή του πούλμαν που θα την αναζητήσει όταν θα γίνει αντιληπτή η απουσία της, σκέπτεται πως είναι μια υπέροχη ιδέα να «το σκάσει» ταξιδεύοντας μόνη της στη Βενετία που δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να επισκεφθεί. Τις λίγες μέρες που θα λείψει από το σπίτι της και τις υποχρεώσεις του νοικοκυριού, θα ακολουθήσει το δρομολόγιο μιας εντελώς δικής της επιλογής έξω από τα καθημερινά. ¶λλωστε ο τίτλος Pane e Tulipani (Ψωμί και τουλίπες) αποτελεί υπαινιγμό στην αντιπαράθεση του τετριμμένου καθημερινού (ψωμί) με το κατ’εξοχήν ρομαντικό (τουλίπες).

Έτσι, μια απλή ιστορία που ξεκινά από μια αληθοφανή αφορμή μας δίνει την ευκαιρία να επισκεφθούμε τη Βενετία. Οι ρομαντικές διαδρομές της Ροσάλμπα αλλά και μια μικρή προσπάθεια για εξεύρεση εργασίας που θα τις επιτρέψει να αντιμετωπίσει τα έξοδα της διαμονής της, μας φέρνουν κοντά στο κλίμα της ζωής στην άλλοτε πόλη των δόγηδων. Εξάλλου οι παράλληλες διαδρομές που κάνει ο ιδιωτικός αστυνομικός στον οποίο ο σύζυγός της Ροσάλμπα ανέθεσε την υπόθεση της εξαφάνισής της συμπληρώνουν την τουριστική επίσκεψη στην πόλη. Ας σημειώσουμε πώς το καλύτερο αξιοπαρατήρητο είναι οι ουρές των ξένων που αναζητούν στέγη και το πλοιάριο στο οποίο -ελλείψει στέγης- διαμένει ο αστυνομικός.

Η αντιπαράθεση προς το τετριμμένο καθημερινό για το οποίο μιλήσαμε πιο πάνω υλοποιείται από δύο πόλεις -και όχι μόνο μία- που περιγράφονται στην ταινία. Η πρώτη όπως είπαμε είναι η Βενετία, η κοσμοπολίτικη, η άλλοτε θαλασσοκράτειρα, ο παγκόσμιος τουριστικός προορισμός, ένα σύμβολο των διακοπών και του ρομαντισμού. Ποια είναι η άλλη; Οι δημιουργοί της ταινίας επιλέγουν ως «αντίπαλη πόλη» την Πεσκάρα, παραθαλάσσια πόλη, ειδικευμένη στη βιομηχανία του πετρελαίου, στην αδριατική ακτή, στο ύψος της Ρώμης. Στην πόλη αυτή ζούσε η Ροσάλμπα, παντρεμένη με τον άντρα της και τα παιδιά της: moglie-madre-casalinga (σύζυγος-μητέρα-νοικοκυρά). Όλες αυτές οι ιδιότητες, χωροθετημένες στην Πεσκάρα, αποτελούν το καθημερινό σκηνικό της ρουτίνας της. Δραπετεύοντας λοιπόν η Ροσάλμπα από τις ιδιότητές της αυτές, εγκαταλείπει ταυτόχρονα και την πόλη που φαίνεται ότι τις εκπροσωπεί, την Πεσκάρα.

Πρέπει εδώ να σημειώσουμε και το εξής: Οι ταινίες της πόλης που συμβαίνει να χαρακτηρίζονται από κάποιο ιδιαίτερο ανθρώπινο περιεχόμενο ή/και καλλιτεχνική ποιότητα και προβάλλουν ιδιαίτερα κάποια πόλη, στην πραγματικότητα δεν είναι αφιερωμένες στη μία αυτή πόλη αλλά συνήθως σε δύο ή περισσότερες. Ή για να το πούμε καλύτερα είναι αφιερωμένες στην αντιπαράθεση -ιστορική, οικονομική, πολιτιστική ή γενικότερα κοινωνική-, ανάμεσα σε δυο πόλεις. Οι καλές ταινίες της πόλης είναι πολύ συχνά, σε μεγάλο βαθμό, ταινίες «ιστορίας δύο πόλεων». Αναφερόμαστε εδώ στη σκηνοθετική τεχνική σύμφωνα με την οποία η κεντρική ιδέα, το μήνυμα, του κινηματογραφικού δημιουργού, βασίζεται στην αντιπαράθεση της μιας πόλης σε σχέση με την άλλη. Τέτοιες δυαδικές αντιπαραθέσεις υπάρχουν πολλές, και ίσως το ζευγάρι μικρή πόλη (ή ύπαιθρος, επαρχία), μεγάλη πόλη (πρωτεύουσα, βιομηχανική πόλη, ή μοντέρνα πόλη) είναι το περισσότερο χαρακτηριστικό.

Με τη λογική αυτή, είναι φανερό ποια είναι η αντιπαράθεση στο πραγματικό και στο συμβολικό επίπεδο ανάμεσα στις δυο πόλεις της ταινίας, τη Βενετία και την Πεσκάρα. Στο πραγματικό επίπεδο, όπως είπαμε, η Βενετία αντιπροσωπεύει για τη Ροσάλμπα το χώρο της φυγής και ίσως του ονείρου, ενώ η Πεσκάρα είναι η άρνηση της προσωπικής ζωής της γυναίκας αυτής. Στο συμβολικό επίπεδο, η Βενετία εκφράζει, προφανώς, το άγνωστο, την ελευθερία, την αναζήτηση και την περιπέτεια, μέσα από μια πόλη-σκηνογραφία που έχει τόσα εύσημα ιστορικού παρελθόντος και τουριστικού παρόντος. Η Πεσκάρα αντίθετα, που μάλιστα ο σκηνοθέτης (Silvio Soldini) δεν κάνει τον κόπο να την εμφανίσει σε κανένα εξωτερικό, συμβολίζει για τη Ροσάλμπα -και, ενδεχόμενα, για κάθε Ιταλό ή Ιταλίδα- το καθημερινό και τον μέσο όρο, την υποταγή στους επιβεβλημένους κανόνες, την κυριαρχία των άλλων στο ατομικό εγώ.

Στην ταινία παίζουν ακόμα: Bruno Ganz, GiuseppeBattiston, Marina Massironi.

Από το βιβλίο πολεογραφίας ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ του Γιάννη Ρέντζου

[GEANDER'S HOME PAGE] |
[ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]


Ελεύθερο βοήθημα για μελέτη, διδακτική χρήση, προβολές σε αίθουσα και παραγωγή φοιτητικών σημειώσεων.
© Copyright for published reproduction of original pictures as mentioned in the book.


Βοήθημα για το μάθημα «Πόλη και διδακτική της πολεογραφίας»
στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας