ΜΕ ΚΟΜΜΕΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΣΑ

Ματιές του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ στην "πόλη του φωτός"

Η περίφημη αυτή ταινία του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ (1960) που αποτέλεσε αφετηρία και σταθμό του νεότερου κινηματογράφου ανήκει στην κατηγορία των ταινιών που αναφέρονται σε μια πόλη ή την περιγράφουν. Και μάλιστα η πόλη για την οποία γίνεται λόγος δεν είναι άλλη από το Παρίσι. Η ταινία μιλάει αναγκαστικά για πόλη επειδή είναι αστυνομική, οπότε το «κυνήγι του κλέφτη» γίνεται στους δρόμους, στα παρισινά καφέ με τις μεγάλες τζαμαρίες, με τα αυτοκίνητα.

Το κυνήγι του κλέφτη μετατρέπεται, από νωρίς μέσα στην εξέλιξη της ταινίας, σε καταδίωξη του δολοφόνου κάποιου αστυνομικού. Και μάλιστα αυτός ο κλέφτης και δολοφόνος είναι ο νεαρός, συμπαθής και ανέμελος πρωταγωνιστής της ταινίας (Ζαν-Πωλ Μπελμοντό), πράγμα που μας δυσκολεύει μάλιστα να του αποδώσουμε αυτούς τους χαρακτηρισμούς του κλέφτη και δολοφόνου. Αυτή είναι όμως η πραγματικότητα, αφού ήδη από την αρχή παρακολουθούμε τις δραστηριότητες του και ξέρουμε πώς έχουν τα πράγματα: κλοπές αυτοκινήτων, ληστείες και όπως είπαμε η δολοφονία του αστυνομικού.

Ο ήρωάς μας συνδέεται με μια νεαρή αμερικανίδα (Τζιν Σίμπεργκ) που πουλάει στους κεντρικούς δρόμους του Παρισιού την αμερικανική εφημερίδα New York Herald Tribune. Προφανώς η ιδιότητα της φίλης του ήρωα αποτελεί ένα ακόμα επιπρόσθετο στοιχείο σε σχέση με την «πολεογραφική» προσέγγιση που επιχειρείται με την ταινία. Εξάλλου αυτή η προσέγγιση είναι δεδομένη αφού πολλές λήψεις γίνονται στο πεζοδρόμιο, όπου περπατούν οι δυο ήρωες, στους δρόμους όπου μετακινούνται με ανοιχτό αυτοκίνητο και στα εσωτερικά γυρίσματα όπου τα μεγάλα παράθυρα, οι τζαμαρίες και οι ανοιχτές πόρτες επιτρέπουν να δούμε και έξω.

Ακόμα, ο πολεογραφικος χαρακτήρας της ταινίας είναι φανερός αφού οι μεγάλες ενότητες της ταινίας αρχίζουν και κλείνουν με παρουσίαση των γνωστών μνημείων της γαλλικής πρωτεύουσας, όπως η Αψίδα του Θριάμβου, ο Πύργος του Άιφελ, η Παναγία των Παρισίων, η Πλατεία Ομονοίας και το Λούβρο. Σε κάποιο σημείο γίνεται και μια χαρακτηριστική επισήμανση με αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό περιεχόμενο. Ο ήρωας συγκρίνει ένα παραδοσιακό παριζιάνικο κτίριο με ένα νεότερο κτίσμα τύπου πολυκατοικίας, το οποίο και επικρίνει. Ας προσθέσουμε ότι στους διαλόγους έχουν συμπεριληφθεί πολλές αναφορές σε άλλες μεγάλες πρωτεύουσες όπως η Ρώμη και η Στοκχόλμη, το Μεξικό και το Λονδίνο, εκτός βέβαια από τη Νέα Υόρκη. Ας αναφερθεί ακόμα και το γεγονός ότι η καταδίωξη του κακοποιού-ήρωα τερματίζεται στο δρόμο, όπου αφού πυροβολήθηκε, πέφτει καταγής στο μέσον ενός σταυροδρομιού.

Στο έργο αυτό δεν επιχειρείται βέβαια μόνο μια «πολεογραφική» προσέγγιση της πραγματικότητας. Πολλά άλλα στοιχεία επικοινωνιακού χαρακτήρα προσδίδουν στην ταινία έναν ιδιαίτερο τόνο. Στα στοιχεία αυτά υπάγεται το γεγονός ότι η ηρωίδα μιλάει με ένα χαρακτηριστικό αμερικάνικο άξεντ που όμως δεν υπάρχει πρόθεση ούτε να επικριθεί ούτε να γελοιοποιηθεί, όπως γινόταν ακόμα τότε που τα γαλλικά θεωρούνταν κάτι σαν ανώτερη και ομορφότερη γλώσσα του κόσμου. Εξάλλου η ηρωίδα κάνει και μερικές γλωσσικές και επικοινωνιακές παρατηρήσεις. Πρόκειται, φυσικά, για πράγματα που ο δημιουργός της ταινίας θέλησε να περάσει στο κοινό του. Όπως επίσης και το γεγονός ότι ο ήρωας έχει ένα γαλλικό όνομα (Michel Poiccard) για «καλό» και ένα ψευδώνυμο ουγγρικής προέλευσης (Laszlo Kovacs) που χρησιμοποιεί για τις παράνομες δραστηριότητές του. Ακόμα η ηρωίδα, έχει ιταλο-αμερικανική προέλευση (Patricia Franchini).

Ιδιάζον επικοινωνιακό περιεχόμενο έχουν επίσης οι ιδιαίτερες κινηματογραφήσεις αφισών, φωτογραφιών και αντιγράφων πινάκων που γίνονται κατά τη διάρκεια της ταινίας καθώς και εφημερίδων και περιοδικών και ενός περιπτέρου κατάφορτου με έντυπα. Σε όλα αυτά επιλέγονται πολύ κοντινά πλάνα λήψης ώστε να τα δούμε και ενδεχόμενα να αναρωτηθούμε γι’αυτά. Το περιοδικό Cahier du Cinema και η εφημερίδα Gazzetta dello Sport είναι ανάμεσα σ’αυτά. Επίσης μια φωτογραφία του Χόμφρεϊ Μπόγκαρντ και ένα πίνακας του Ρενουάρ που φαίνεται πως αποτελούν τα «πρότυπα» άνδρα και γυναίκας για τους ήρωές μας.

Τέλος στο σύνολο των ιδιαίτερων επικοινωνιακών νύξεων που γίνονται στην ταινία μπορεί να ενταχθεί ο μεγάλος και επί παντός επιστητού διάλογος των ηρώων, που γίνεται στο διαμέρισμα της Πατρίσια και που δεν φαίνεται να προχωρεί την υπόθεση καθώς και η συνέντευξη ενός διανοούμενου, στο αεροδρόμιο, που μοιάζει με σάτιρα κατά των διαφόρων συνεντεύξεων που παραχωρούν οι διάφοροι «ειδικοί».

Επανερχόμενοι στα εικονικά επικοινωνιακά στοιχεία (φωτογραφίες, αφίσες, εφημερίδες) μπορούμε να πούμε ότι αυτά, μαζί με τόσες άλλες εικόνες μέσα στην πόλη, αποτελούν ένα σημαντικό εποπτικό υλικό για τη διδασκαλία που οργανώνει η πόλη άθελά της και στην οποία διδασκαλία βρισκόμαστε, άθελά μας και εμείς, μέτοχοι και μαθητές της...

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Βρείτε περισσότερα για την ταινία "A bout de souffle" ή "Breathless" στην κινηματογραφική βάση του Ίντερνετ

Από το βιβλίο πολεογραφίας ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ του Γιάννη Ρέντζου

[GEANDER'S HOME PAGE] |
[ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]


Ελεύθερο βοήθημα για μελέτη, διδακτική χρήση, προβολές σε αίθουσα και παραγωγή φοιτητικών σημειώσεων.
© Copyright for published reproduction of original pictures as mentioned in the book.


Βοήθημα για το μάθημα «Πόλη και διδακτική της πολεογραφίας»
στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας