Nighthawks, λάδι, 76x144, 1942
Στίξτε εδώ για μεγέθυνση


Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ EDWARD HOPPER

'Ενας ανθρωπογεωγράφος της αμερικανικής πόλης


Η Αμερική του 2Οου αιώνα αντικατοπτρίζεται με επιβλητικότατο τρόπο μέσα από το έργο του Εdward Hopper. 'Ισως δεν υπάρχει άλλος αμερικανός ζωγράφος του οποίου η φαντασία να σφραγίζει τόσο δυναμικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο μας. Η έκθεση Ο Εdward Hopper και η αμερικανική φαντασία και ο παρών τόμος πεζογραφίας και ποίησης που τη συνοδεύουν (*), μαζί με ένα δοκίμιο για τις πλαστικές τέχνες του Gail Levin, αποδίδουν φόρο τιμής σ'αυτή τη διαρκή επίδραση του έργου του Hopper στο σύγχρονο πολιτισμό μας.

Μέσα στους πίνακες του Hopper βρίσκουμε τις φαινομενικά κοινότοπες εμπειρίες της δικής μας ζωής ανυψωμένες σε κάτι το επικό και αιώνιο, έστω κι αν το έργο του δείχνει παραπλανητικά απλό και άμεσο. Ο Hopper μαζί με τους σύγχρονούς του αμερικανούς συγγραφείς επιλέγει μια ανεπιτήδευτη γλώσσα και μια οικονομία των μέσων. Δεν υπάρχει καμία αισθησιακή ή δεξιοτεχνική πινελιά που να παραποιεί αυτό που ο ίδιος χαρακτηρίζει κυνήγι "της εικόνας που με αγγίζει περισσότερο". Αυτή την ηχώ της λιτής πλαστικής γλώσσας του Hopper τη βρίσκουμε στα γραπτά του Hemingway καθώς και σε ένα από τα πρώτα έργα του Νοrman Mailer που ανατυπώνεται στον τόμο αυτό. Αυτή ακριβώς η λιτότητα του Hopper, μαζί με την ολοένα αυξανόμενη τάση του για σαφή απεικόνιση των λεπτομερειών και συμβάντων μας επιτρέπει να προβάλλουμε τις λεπτομέρειες της δικής μας ζωής στο δικό του ζωγραφισμένο κόσμο και να θεωρούμε ότι οι ζωές που προβάλλονται στον καμβά συμβολίζουν τις ζωές όλων. Μέσα στα ξεκομμένα ανώνυμα περιβάλλοντά τους οι χαρακτήρες του Hopper ζουν σε μια παράξενη στατική αφήγηση. Εδώ δουλεύουν σιωπηλοί στο μαγαζί τους, εκεί είναι αμήχανοι ταξιδιώτες, κι αλλού είναι μπλεγμένοι σε διαταραγμένες σχέσεις κάτω από την επιφάνεια των οποίων υποβόσκει μια παράξενα ψυχρή σεξουαλική ένταση. Μολονότι οι περισσότεροι υποφέρουν στην απομόνωσή τους, μερικές φορές σταματούν αυτό που κάνουν και, σαν να υπάρχει κάποιος αόρατος υποβολέας, δείχνουν να ψάχνουν παρηγοριά στο φως και στο γυμνό τοπίο.

Η θαρρετή ματιά του Hopper στη σύγχρονη ζωή έχει σαν κορνίζα της τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο βλέπει ο ίδιος ο ζωγράφος το αμερικανικό τοπίο - τις μικρές πόλεις και τα προάστιά τους, τους δρόμους με στιγμιότυπα από την κουλτούρα του αυτοκινήτου (πρατήρια βενζίνης και μοτέλ), κ.λ.π. Στα έργα αυτά το μάτι του Hopper αιχμαλωτίζει στιγμές της βωβής απόγνωσης της ιδιωτικής ζωής που περιβάλλεται από τη δημόσια αρένα. Και μολονότι το μεγαλύτερο μέρος του έργου του στρέφεται γύρω από τις αποτυχημένες σχέσεις των ανθρώπων ή την αποξένωση των ανθρώπων από το περιβάλλον τους, ο Hopper μπορεί να δώσει μια σχεδόν ανεξήγητη αίσθηση λαχτάρας και απώλειας μέσα από την απλή απόδοση ενός φάρου ή μιας παλιάς ξύλινης αποθήκης. 'Ενα μέρος της γοητείας του πιθανόν να έγκειται στη νοσταλγία αυτού του πιο προσηνή κόσμου που αντιπροσωπεύουν οι δομές αυτές, ή στην επιθυμία να βρει κάτι αμερικανικό και κατά συνέπεια αγνό μέσα σ' ένα τοπίο από το οποίο τώρα υπάρχουν μόνο ελάχιστα απομεινάρια. Κι όμως αυτός ήταν ένας κόσμος που εξαφανιζόταν ακόμα κι όταν τον ζωγράφιζε ο Hopper, γι αυτό κι η θεώρησή του δεν ήταν ποτέ συναισθηματική έστω κι αν το σφρίγος της ήταν έντονα όμορφο.

'Ισως εκείνο που μας έλκει περισσότερο στο έργο του Hopper είναι αυτή η παράξενη αίσθηση του ότι έχουμε ξαναδεί την εικόνα αυτή πολλές φορές στο παρελθόν - μια γήινη εικόνα η οποία, όταν έχει ζωγραφιστεί από τον Hopper, ξαφνικά γίνεται αιτία για θεϊκή αποκάλυψη. 'Οπως κάποτε ο Hopper έφερε ως παράδειγμα τον Emerson, "σε κάθε μεγαλοφυές έργο αναγνωρίζουμε τις δικές μας αποδοκιμασμένες σκέψεις - επιστρέφουν σε μας με κάποια ψυχρή μεγαλοπρέπεια", έτσι και οι δικές μας στιγμές αποκάλυψης αντικατοπτρίζονται συχνά στο έργο του ωσάν να υπερβαίνουν το επιστητό. Μόλις δεις το έργο του Hopper, οι δικές του ερμηνείες εγκαθίστανται στη συνείδησή σου μαζί με τις δικές σου εμπειρίες. Για πάντα πια θα βλέπεις έναν ορισμένο τύπο σπιτιού ως σπίτι Hopper, καλυμμένο ίσως από ένα πέπλο μυστηρίου με το οποίο σφράγισε ο Hopper τα δικά σου μάτια.

Τί είδους συγκίνηση μπορεί να νοιώσει κανείς σε ένα τραίνο τη νύχτα , όταν κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο δει έναν "πίνακα του Hopper" - έναν άνθρωπο μέσα από το παράθυρο ενός μακρυνού σπιτιού, ο οποίος αγνοεί εντελώς ότι τον κοιτάζουν ; Είναι άραγε το ότι οι σκηνές που επέλεξε ο Hopper για να δημιουργήσει για μας είναι τόσο δυναμικές ώστε να έχουμε εμείς την τάση να αποσύρουμε τις δικές μας αντίστοιχες εμπειρίες, ή μήπως οι σκηνές αυτές επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η ίδια η πραγματικότητα είναι από μόνη της δυναμική και αποκαλυπτική; Ο μελετητής του Hopper, Brian O'Doherty, συσχέτισε κάποτε τη φαντασία του Hopper με "τα ενδόμυχα ίχνη μνήμης που κρύβουμε όλοι μέσα μας, τα οποία διατηρούνται από εμπειρίες, συχνά χωρίς να υπάρχει ανάμνηση της εμπειρίας", τόνισε δε ότι οι μέθοδοι κατασκευής του Hopper είναι στενά συνδεδεμένες με τη μνήμη. Παρατηρείστε προσεκτικά την περιγραφή του Hopper για την ιδέα του Γραφείο τη νύχτα : "η εικόνα αυτή ίσως πρωτοχαράκτηκε από τις πολλές διαδρομές με το τραίνο "L" στη Νέα Υόρκη μετά το σούρουπο και από τις φευγαλέες ματιές στο εσωτερικό των γραφείων που παρήλαυναν τόσο βιαστικά από μπροστά μου ώστε ν΄αφήνουν νωπές και ζωηρές εντυπώσεις στο μυαλό μου".

Πολλές απ'αυτές τις αναμνήσεις ανακλήθηκαν για να συμβάλουν στην οικοδόμηση μιας εικόνας που είχε διαμορφωθεί πρώτα απ΄όλα στο μυαλό του καλλιτέχνη. Και όπως αποδεικνύεται με τον καιρό, ο Hopper δημιούργησε τον κόσμο αυτό όχι μόνο από τα αντικείμενα που παρατηρούσε, αλλά και από την παρατήρηση άλλων εικόνων, στον κινηματογράφο, το θέατρο και τη λογοτεχνία. 'Oπως ακριβώς τα ζωντανά πρόσωπα που απεικονίζονται στον καμβά του Hopper ήταν περιορισμένα (δεν πρόκειται για ένα κόσμο φίλων, συγγενών και παιδιών), έτσι και η ίδια η ζωή του Ηopper ήταν απλή και μοναδικά σκηνοθετημένη. Τον απορροφούσε η ζωγραφική, διάβαζε με τις ώρες και πήγαινε συχνά στον κινηματογράφο και το θέατρο. Η παρέλαση των αναπαραστάσεων με τις οποίες γέμιζε τη ζωή του διαμόρφωναν επίσης και τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε τον κόσμο του. Οι εικόνες που σφυρηλάτισε ο Hopper και το είδος της φαντασίας που τυποποίησε, αποτέλεσαν με τη σειρά τους έμπνευση για τις επόμενες γενιές καλλιτεχνών που αναζητούσαν μεταφορές, είτε με λέξεις είτε με εικόνες, για να περιγράψουν κοινές εμπειρίες.

Στην επιλογή των κειμένων και ποιημάτων που ακολουθούν, οι συγγραφείς έχουν αντλήσει την έμπνευσή τους από το έργο του Hopper ή έχουν δει ν' αντικατοπτρίζεται στο δικό τους έργο η αισθαντικότητα του Hopper - αποξένωση και απόγνωση, αποτυχημένες σχέσεις, διάθεση για ύστατη απώλεια ψευδαισθήσεων, ζωές που πήγαν στράφι ή ίσως απλά το θαύμα από το φως του Hopper. Τρανή απόδειξη της καθολικής εμβέλειας του έργου του αποτελεί το γεγονός ότι σύγχρονοι συγγραφείς μιας τόσο διαφορετικής κατεύθυνσης επηρεάζονται προσωπικά από τον Hopper. Oι εν λόγω συγγραφείς εκφράζουν την ιδιαίτερα άμεση και βαθειά έντονη σχέση που έχει το κοινό με τους πίνακες του Hopper. Στη πραγματικότητα ίσως αυτό να συμβαίνει διότι ενώ γενικά χαιρόμαστε για τις διαφορές που μας χωρίζουν, αναζητούμε στις πλαστικές τέχνες και τη λογοτεχνία αυτό που μας ενώνει. Βρίσκουμε καταφύγιο στην επιβεβαίωση των ομοιοτήτων μας και προσέχουμε τις μεγάλες αλήθειες που μπορούν να δώσουν εξήγηση στην ατομική μας ζωή έτσι ώστε να μην αισθανόμαστε τόσο μοναδικοί. Ενώ ο Hopper μπορεί να είναι αυθεντία στην απεικόνιση της ατέλειωτης μοναξιάς μας, παρουσιάζει παράλληλα κι εκείνη τη μεγαλύτερη αλήθεια που πηγάζει από τη φαντασία και τα συμβάντα της ζωής μας με άλλους. Η ικανότητα του Hopper να μας διαβεβαιώνει ότι δεν είμαστε μόνοι στη μοναξιά μας και ότι μπορούμε να βρούμε ακόμα και λύτρωση στο φως του ήλιου, ίσως μπορεί να εξηγήσει τη φοβερή, συχνά απροσδιόριστη, έλξη που ασκεί επάνω μας η τέχνη του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

(*) Το κείμενο προέρχεται από την εισαγωγή του βιβλίου Deborah Lyons and Adam Weiberg, Edward Hopper, Whitney Museum, 1995 που εκδόθηκε για έκθεση αφιερωμένη στον Hopper. Μετάφραση για τον Geander: Μαρία Κιντή.

Για άλλους πίνακες στο INTERNET:

[HOME PAGE] | [ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]


This page hosted by GeoCities Get your own Free Home Page