ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΧΑΡΤΩΝ

Γιάννης Ρέντζος


Οι θεματικοί χάρτες είναι πολύ συνηθισμένοι στην ανθρωπογεωγραφία και τη διδασκαλία της. Με τη χρήση τους παριστούμε την τιμή ή τις τιμές ενός ανθρωπογεωγραφικού ή οικονομικού μεγέθους σε μια γεωγραφική περιοχή. Άλλωστε και οι συνηθισμένοι γεωφυσικοί χάρτες, που αναπαριστούν λίμνες, ποτάμια και βουνά είναι και αυτοί θεματικοί.

DOUBLE FACE - ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΧΩΡΙΣ CLICK

Εάν ο χάρτης είναι ποιοτικός, και πρέπει να απαντά στο ερώτημα «τί υπάρχει εκεί;» ή στο διαζευκτικό ερώτημα ΝΑΙ/ΟΧΙ «υπάρχει αυτό το προϊόν ή αυτή η δραστηριότητα εκεί ή όχι;» τότε η κατασκευή τoυ είναι απλή. Στο σχήμα που προηγείται βλέπουμε το χωρικό εντοπισμό είκοσι πρώτων υλών των συνεχόμενων πολιτειών των ΗΠΑ (Εξαιρούνται η Αλάσκα και η Χαβάη). Όπως παρατηρούμε είναι εύκολο να απαντήσουμε στα ερωτήματα, για παράδειγμα, «τι παράγει η Καλιφόρνια;» και «παράγει το Τέξας θειάφι;». Ωστόσο είναι δύσκολο να απαντήσουμε με τη βοήθεια ενός τέτοιου χάρτη στο ερώτημα του τύπου «πού παράγεται φυσικό αέριο;» αφού πρέπει να διατρέξουμε όλο το χάρτη και να καταγράψουμε μία-μία τις πολιτείες όπου παράγεται φυσικό αέριο.

Στην περίπτωση που θα θέλαμε να έχουμε ένα πρόχειρο λειτουργικό μέσο απεικόνισης του θεμελιώδους γεωγραφικού ερωτήματος «πού (βρίσκεται) αυτό;» ή του συζυγούς του «τι βρίσκεται εκεί/εδώ;», θα καταφύγουμε σε έναν πίνακα «διπλής εισόδου»[ΣΗΜ.Ι] όπου η μία είσοδος θα μας χρησίμευε για τη μεταβλητή «ΠΟΥ» (πολιτείες: Αλαμπάμα, Αριζόνα, Αρκάνσας κ.λπ., σε αλφαβητική σειρά) και η άλλη είσοδος για την άλλη μεταβλητή «ΤΙ» δηλαδή τις (πρώτες ύλες: αλάτι, άνθρακας, αραβόσιτος, κ.λπ., επίσης σε αλφαβητική σειρά). Έτσι όμως φεύγουμε από τη χαρτογραφική απεικόνιση και πέφτουμε σε μια λεξικογραφηση η οποία, από διδακτική πλευρά, είναι και αυτή πολύ χρήσιμη.



Αν επιθυμούμε να έχουμε οπωσδήποτε μια χωρική αναπαράσταση της κατανομής των πρώτων υλών στο έδαφος των ΗΠΑ, που να μην στερείται τις ευκολίες της ταχείας λεξικογραφικής αναζήτησης, τότε μπορούμε να πάρουμε είκοσι μικρούς χάρτες των ΗΠΑ με την αντίστοιχη διπλή πληροφορία ο καθένας (όνομα πρώτης ύλης – επισήμανσή της στον χάρτη) και να τους διατάξουμε κατά την αλφαβητική σειρά των πρώτων υλών.



[ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΖΗΤΗΜΑ]



Όταν πρόκειται για ποσοτικούς χάρτες, όπου το παριστώμενο μέγεθος παίρνει ποικίλες τιμές, πάνω σε μια γεωγραφική επιφάνεια, πρέπει να δούμε με ποιο τρόπο θα αποδώσουμε την πληθώρα των αριθμητικών (στατιστικών) δεδομένων. Φυσικά υπάρχουν πολλοί συνδυασμοί διαγραμμάτων και χαρτών. Στο παρακάτω σχήμα «δοκιμάζονται» οι διάφοροι τρόποι απόδοσης δεδομένων («πίνακας αριθμών») που είναι ανηγμένα σε εκατοστιαίες μονάδες και έχουν το χαρακτηριστικό του σταθερού αθροίσματος «100%». Τέτοια είναι η περίπτωση των ποσοστών απασχόλησης των 13 περιφερειών της Ελλάδας ανά τομέα, στους τρεις παραγωγικούς τομείς (πρωτογενής με γεωργία, αλιεία και σχετικά, δευτερογενής με βιομηχανία [ΣΗΜ.ΙΙ], δηλ. παραγωγική μεταποίηση, και τριτογενής με υπηρεσίες όπως τράπεζες, τουρισμός, εμπόριο).



ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Για την κατανόηση του «τριγωνικού διαγράμματος» και του «διαγράμματος συσχέτισης», παραπέμπουμε στο μάθημα [ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Για τη χρήση γραμμικών στοιχείων (στήλες) και επιφανειακών στοιχείων (κύκλοι) παραπέμπουμε στη σημείωση ΣΗΜ.ΙII.

Παρόμοια περίπτωση αποτελεί από χώρα σε χώρα ή από περιφέρεια σε περιφέρεια το ποσοστό του πληθυσμού στις τρεις μείζονες ομάδες ηλικιών (παιδικός πληθυσμός έως το 14ο έτος [ΣΗΜ.ΙV],γεροντικός πληθυσμός μετά το 64ο έτος και ενεργός πληθυσμός 15-64 ετών).

Από σχεδιαστικής πλευράς το ζήτημα ανάγεται στην επιλογή του καταλληλότερου από τα έξι μέσα απόδοσης που είναι το μέγεθος (μικρό – μεγάλο ιστίο), το σχήμα (ουδέτερο ή συμβολικό), ο προσανατολισμός της γραμμογράφησης (το πιο συνηθισμένο, π.χ. για το πρόχειρο «γέμισμα» μιας επιφάνειας στο μαυροπίνακα ή στο χαρτί), η υφή της γραμμογράφησης (που γίνεται με σχεδιαστικά μέσα ή με επιμονή και προσοχή), η τιμή του τυπογραφικού κόκου (που, για παράδειγμα, είναι έτοιμη στη “ζωγραφική” των Windows) και η αξιοποίηση του χρώματος (με πολλές δυνατότητες διαφορετικών τόνων ή χρωμάτων και σχετικού συμβολισμού).



<Για παραστατικούς και ιδιαίτερους παιδαγωγικούς λόγους η επιλογή του είδους της χαρτογράφησης γίνεται σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τα διάφορα στοιχεία που παριστάνουμε υπάγονται σε τέσσερις χαρακτηριστικές καταστάσεις: Είναι παρόμοια ή σχεδόν ισομεγέθη (μικρή αύξηση ή ελάττωση από χωρική μονάδα σε χωρική μονάδα), απολύτως διαφορετικά (όπως τα κύρια εξαγόμενα πρoϊόντα), τακτικώς διατεταγμένα (πρώτη χώρα στην ανεργία, δεύτερη χώρα κλπ), και ποσοτικά (ύψος πληθωρισμού κλπ).

Επισημαίνουμε πως οι ασπρόμαυρες χαρτογραφήσεις προσφέρονατι για την εύκολη φωτοτυπική αναπαραγωγή, αντίθετα με τις τόσο εντυπωσιακές έγχρωμες που αναπαράγονται πολύ δύσκολα για την τάξη.

[GEANDER'S HOME PAGE] |
[ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]

© Copyright 1999 Ioannis Rentzos All rights reserved.