model

ΔΙ-ΕΘΝΗΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΕΘΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η κατάργηση της σχολικής γεωγραφίας ως ενδοεθνική γεωπολιτική επιβουλή (I)


Για την κατανόηση των αντικειμένων της «γεωπολιτικής σημειολογίας» που παρουσιάζονται στη σελίδες αυτές του Geander χρειάζεται να γίνουν μερικές διευκρινίσεις ώστε να φανεί από την αρχή η κεντρική μας αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο παραγκωνισμός του μαθήματος της γεωγραφίας ισοδυναμεί με μια "εμφύλια" γεωπολιτική δράση που στρέφεται εναντίον των συμφερόντων του εθνικού κοινωνικού συνόλου.

Η δράση αυτή λαμβάνει χώρα μέσα από συναρθρωμένους μηχανισμούς που οδηγούν στην απαλλοτρίωση του εθνικού Yves εκπαιδευτικού δικαιώματος για μια σωστή συνολική και αναλυτική χωρική και γεωγραφική πληροφόρηση. Σε μερικά θέματα της "Γεωπολιτικής σημειολογίας" προσπαθούμε να συσχετίσουμε την έννοια της γεωπολιτικής με χωρικές εκδηλώσεις που γενικά δεν θεωρείται ότι επιδέχονται γεωπολιτική προσέγγιση.

Για όλες τις αναλύσεις που ακολουθούν αφετηρία και έμπνευση αποτελεί το έργο του Yves Lacoste που έκανε τη γεωπολιτική ένα βασικό εργαλείο γεωγραφικής ανάλυσης και προβληματισμού. Πιο συγκεκριμένα, η βασική του σκέψη, που αναπτύσσει ιδιαίτερα στη Γεωγραφία της υπανάπτυξης0, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να πάψουμε να μελετούμε μόνο τους "εξωτερικούς" βλαπτικούς παράγοντες αλλά να εξετάζουμε τους υπεράνω πάσης υποψίας "πλησίον" δράστες ισχύει και εδώ.

Τα σημειώματά μας, λοιπόν, διαπνέονται κυρίως από την εξής λογική: Πολλά τμήματα του κρατικού μηχανισμού (Διοίκηση, κόμματα) και της οικονομίας (επιχειρήσεις, ΜΜΕ) μέσα από ένα πλέγμα συμφερόντων, ιδεολογιών και, μάλιστα, ηγεμονισμού αντιμετωπίζουν τους ομοεθνείς πολίτες ως «εχθρικό έδαφος».

Στο εχθρικό αυτό έδαφος πρέπει:

Εξαίρεση δεν αποτελεί η Εκπαίδευση η οποία, για πολλά ζητήματα, όπως πρώτιστα το ιδεολογικό, με την επιλογή ή/και την απόρριψη των διδακτέων κλάδων και του περιεχομένου τους και τη γενική συγκρότησή της συμβάλλει στην επιβολή αυτού του ηγεμονικού πλέγματος.

Η έννοια του «εχθρικού εδάφους» παρουσιάζεται στις βαθυστόχαστες αναλύσεις του Τσόμσκι, όπου γίνεται λεπτομερής και επικριτικότατη προσέγγιση του προπαγανδιστικού ρόλου που διαδραματίζει το κρατικο-οικονομικό συγκρότημα.

Ας δούμε τι γράφει ο Μίλαν Ράι στο βιβλίο του «Ο Τσόμσκι για την Πολιτική»1:

[...]’Ενα τμήμα του προγράμματος του Ρέιγκαν ήταν μια επίθεση προπαγάνδας με τίτλο «Επιχείρηση Αλήθεια». Κυβερνητικοί αξιωματούχοι περιέγραψαν αυτήν την επίθεση προπαγάνδας ως μια «τεράστια ψυχολογική πολεμική επιχείρηση» ενάντια στον πληθυσμό [έχουμε βάλει παχέα γράμματα] και το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών «του είδους των πολεμικών επιχειρήσεων που διεξάγει ο στρατός για να επηρεάσει τον πληθυσμό σε μια απαγορευμένη γι’ αυτόν ή σε μια εχθρική περιοχή».

Ο Τσόμσκι δεν παραλείπει βέβαια να κάνει σαφή τη θέση του στο σχετικό ζήτημα υποστηρίζοντας ότι: Noam

[...] Για να κερδίσουν οι πολίτες πραγματική πνευματική ανεξαρτησία από το σύστημα προπαγάνδας πρέπει να κατανοήσουν τη θέση τους στην κοινωνία: το σύστημα προπαγάνδας τους θεωρεί «εχθρική περιοχή»2:.

Είναι λοιπόν φανερό ότι, υιοθετώντας τις τόσο λογικές θέσεις του Τσόμσκι, φέρνουμε σε επαφή την καθιερωμένη διεθνοπολιτική (δι-εθνική) έννοια της γεωπολιτικής με την ενδοεθνική πλευρά της. ‘Αλλωστε σε μερικές περιπτώσεις δεν είναι πολύ απομακρυσμένες η μια από την άλλη. Ας δούμε.

Στο γνωστό ζήτημα του εξοπλισμού της Κύπρου με αντιαεροπορικούς πυραύλους S-300 και μάλιστα στη φάση υποχώρησης από την αρχική ιδέα της εγκατάστασής τους στο κυπριακό έδαφος (Δεκέμβριος 1998), ο καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών Αθ. Γ. Πλατιάς έγραφε σε ένα σημείωμα του3:

Λάθη στο χειρισμό έγιναν πολλά: [...] γ) ασχοληθήκαμε με την «εσωτερική νομιμοποίηση» των S-300 για κομματικούς λόγους, αδιαφορώντας για την έλλειψη «εξωτερικής νομιμοποίησης»

Το κείμενο αυτό, βέβαια, έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

Ωστόσο, η ξεκάθαρη τοποθέτηση από έναν επώνυμο ειδικό, σε συμφραζόμενα που είναι απολύτως γνωστά από χρονολογική και πολιτική άποψη, επιτρέπει άνετα να αντληθεί το εξής συμπέρασμα: ‘Οπως στην περίπτωση των S-300 έτσι και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, υπάρχει, παράλληλα με τη δι-εθνική γεωπολιτική προσέγγιση και η ενδο-εθνική γεωπολιτική πλευρά. Αυτή η γεωπολιτική που, οπωσδήποτε, βασίζεται στις ιδιότητες του χώρου και των κοινωνιών που τον κατοικούν δεν έχει να κάνει με

Συνδέεται με κατακτητικές επιδιώξεις που απορρέουν από το πλέγμα συμφερόντων, ιδεολογιών και ηγεμονισμού του κρατικο-οικονομικού συγκροτήματος. Οι επιδιώξεις αυτές εκφράζονται

Πρόκειται για συγκεκριμένες και, συνεπώς, χαρτογραφίσιμες επιδιώξεις, που η γεωγραφία και η χαρτογραφία μπορούν να καταγράψουν και να αναλύσουν, με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν όταν πρόκειται για εξω-εθνικό εχθρικό έδαφος και όχι για ενδοεθνικό χώρο.

Σε μια μελέτη πολιτικής γεωγραφίας παρουσιασμένη από δυο αμερικανούς επιστήμονες βλέπουμε με αρκετά μεγάλη σαφήνεια με ποιο τρόπο το εθνικό, ή περιφερειακό ή τοπικό και, συνεπώς, γεωπολιτικά ουδέτερο (;) αρθρώνεται με το δι-εθνικό, πολεμικό/αμυντικό και συνεπως γεωπολιτικά προσημασμένο. Οι Peter Trubowitz και Brian E. Roberts4, παίρνουν για αφετηρία το γεγονός ότι το ζήτημα του "κατά πόσον τα περιφερειακά πολιτικά συμφέροντα διαμορφώνουν τις εθνικές αποφάσεις για την άμυνα" έχει μελετηθεί σε μικρό βαθμό. Προσπαθούν λοιπόν να αποδείξουν ότι οι πολιτικοί κρίνουν και εγκρίνουν ή καταψηφίζουν την αμυντική πολιτική της χώρας τους με βάση τις θετικές ή μη συνέπειες (σε ανάπτυξη, κοινωνική σταθερότητα και εμπορική αναταγωνιστικότητα) που θα έχει αυτή για την πολιτεία τους, από όπου αντλούν την εκλογική τους δύναμη. Η ανάλυση των δύο ερευνητών αποδεικνύει ότι η πολιτική υποστήριξη για τα αμερικανικά εξοπλιστικά σχέδια της δεκαετίας του 1980 είχε σαφείς γεωγραφικούς ενδο-αμερικανικούς και όχι εξω-αμερικανικούς χαρακτήρες. Στην κρίση των πολιτικών, το

"κυρίαρχο ζήτημα είναι αν οι αποφάσεις για τις προτεραιότητες των εθνικών δαπανών φαίνεται να επηρεάζουν την οικονομική κατάσταση των περιφερειών και των πολιτειών που αντιπροσωπεύουν. Αυτό είναι το πολιτικό context μέσα στο οποίο οι εκλογικά προσανατολισμένοι πολιτικοί ζυγίζουν τα οφέλη και το κόστος των αμυντικών πολιτικών". 5

Με μια σύντομη απλουστευτική διατύπωση, δηλαδή, θα μπορούσαμε συμπερασματικά να πούμε ότι οι πολιτικοί εκτιμούν ότι ο εχθρός δεν είναι βασικά αυτός που βρίσκεται εκτός των συνόρων αλλά είναι η κάποια άλλη γειτονική ή απόμακρη "εχθρική" αμερικανική πολιτεία που θα ενισχυθεί αν εγκριθεί κάποιο εξοπλιστικό νομοσχέδιο που θα βασιστεί στα δικά της εργοστάσια, πράγμα το οποίο θα φέρει σε δυσμενή θέση την πολιτεία του συγκεκριμένου πολιτικού. Οπότε και αυτός με τη σειρά του θα υποστεί τις συνέπειες από την μήνι των εκλογέων. Εκτός, βέβαια, και αν ο εχθρός είναι, τελικά, ο ίδιος ο εκλογέας ...

Στους χάρτες που συνοδεύουν το δημοσίευμα αναδεικνύονται πάνω στο αμερικανικό έδαφος χαρακτηριστικές σχηματομορφές (patterns). Αυτές δεν σχετίζονται ούτε με τις γεωπολιτικές επιλογές της αμερικανικής κυβέρνησης ούτε με τις ιδιαίτερες ανθρωπογεωγραφικές δυαδικές δομές του αμερικανικού χώρου (rustbelt-sunbelt, snowbelt-sunbelt, κέντρο-περιφέρεια) αλλά με τα ιδιοτελή εκλογικά συμφέροντα των πολιτικών.

Σε ένα ακόμα πιο ξεκάθαρο πλαίσιο, ο καθηγητής Θ.Π. Λιανός επιχειρεί μια σύγκριση ανάμεσα στη δι-εθνή πολεμική γεωπολιτική δράση που αποτέλεσαν οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία (‘Ανοιξη 1999) και στο βελγικό (μόνο;) εν καιρώ ειρήνης (;) σκάνδαλο των μολυσμένων από διοξίνη τροφίμων, που φαίνονται ότι είναι διαφορετικά πράγματα. Γράφει6:

[...] Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται περί σκανδάλου [των τροφίμων] αλλά περί εγκληματικών ενεργειών οι οποίες θυμίζουν τις εγκληματικές επιθέσεις του ΝΑΤΟ εναντίον της Γιουγκοσλαβίας. [...] Δεν είμαι βέβαιος ότι πρόκειται για διαφορετικά πράγματα. Τα μολυσμένα κοτόπουλα είναι κάτι διαφορετικό από τα τέλεια όπλα, αλλά έχουν το ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή σκοτώνουν αθώους [...].

Το συμπέρασμά μας, λοιπόν, είναι ότι και στην περίπτωση αυτή, όπως και στην περίπτωση των S-300 και στη μελέτη της αμερικανικής πολιτικής, δεν πρέπει να αναγνωρίζουμε ως γεωπολιτική λογική και επιχειρηματολογία μόνο εκείνη που έχει χαρακτήρες τέτοιους όπως το «διεθνές», το «πολεμικό», το «κρατικό», κ.λπ. αλλά να προσπαθούμε να αναδείξουμε τη γεωπολιτική ουσία και σε ζητήματα που συμβαίνει να παρουσιάζονται ως «ενδοεθνικά», «περιφερειακά», «περιβαλλοντικά», «εκπαιδευτικά» κ.λπ.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό, μέσα από τις σελίδες του Geander, γίνεται προσπάθεια να καταδειχθεί η γεωπολιτική σημασία που έχει η διδασκαλία της γεωγραφίας καθώς και η βαθμιαία κατάργηση της: Κατά την έννοια ότι η γεωγραφία ασχολείται με το χώρο, τις ιδιότητές του και τις κοινωνίες του, η απομάκρυνση από το δημόσιο σχολείο ενός εγκεκριμένου σώματος γνώσεων σχετικού με τα ζητήματα αυτά, που θα δίνεται μέσα από μια χωρολογική αντικειμενική προσέγγιση, αποτελεί καταπάτηση πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων του μαθητή-πολίτη, εξομοιούμενη με γεωπολιτική επέμβαση σε "εχθρικό έδαφος". Πολύ περισσότερο, μάλιστα, που σε μια ανοιχτή κοινωνία υπάρχουν υποκατάστατοι μηχανισμοί διαστρεβλωμένης και συμφεροντολογικής παροχής των γνώσεων αυτών.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[0]: Yves Lacoste, Geographie du sous-deneloppement, Quadrige/PUF, 1981 (1965)

[1]: Μίλαν Ράι, Ο Τσόμσκυ για την πολιτική, Εκδόσεις «Στάχυ», 1997, σελ. 88-89

[2]: ό.π., σελ.89

[3]: Αθ. Γ. Πλατιάς, Ναι, υπό προϋποθέσεις, ΤΑ ΝΕΑ, 30.12.1999, σελ. 8

[4]: Peter Trubowitz and Brian E. Roberts, Regional Interests and Reagan Military Buildup, Reg. Studies 27, 555-567

[5]: ό.π. σελ. 565

[6]: Θ. Π. Λιανός, Τα κοτόπουλα του καπιταλισμού, ΤΟ ΒΗΜΑ, 13.6.1999, σελ. Α31

[GEANDER'S HOME PAGE] |
[ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]

© Copyright 1999 Ioannis Rentzos All rights reserved.


Geander's pages are hosted by GeoCities Get your own Free Home Page