ΣΑΠΟΥΝΟΠΕΡΑ

Το μυθιστόρημα της Procter and Gamble, από την Alecia Swacey

Με τον τίτλο Σαπουνόπερα (Soap Opera) κυκλοφόρησε ένα βιβλίο που περιγράφει τη λειτουργία της γνωστής αμερικανικής πολυεθνικής εταιρείας Procter & Gamble ή P&G, που εδρεύει στο Cincinnati.

Τίτλος και εξώφυλλο έχουν πολλές παραδηλώσεις. Ο τίτλος παραπέμπει στις δακρύβρεκτες ραδιοφωνικές εκπομπές που πρόσφεραν και προσφέρουν οι εταιρείες απορρυπαντικών, μεταξύ των οποίων και η P&G. Από την άλλη πλευρά, το βιβλίο είναι "η" όπερα της μεγαλύτερης εταιρείας απορρυπαντικών. Εταιρείας που εισπράττει δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως αλλά ταυτόχρονα απευθύνεται και στα δισεκατομμύρια κατοίκων αυτού του πλανήτη.

‘Ομως το εξώφυλλο παραπέμπει και στο κουτί του Tide. Του προϊόντος που αποτελεί και την ναυαρχίδα της εταιρείας, της οποίας το σύνολο των προϊόντων συνοδεύει τους καταναλωτές από το λίκνο ως το φέρετρο -κατά την έκφραση που χρησιμοποιεί και δικαιολογεί η συγγραφέας.

Tide, Crest, Ariel, Always, Camay, Vicks, Pampers, Head and Shoulders, Pringles και πολλά άλλα προϊόντα παράγονται από την μεγάλη αυτή πολυεθνική η οποία επεμβαίνει στο χώρο, στις κοινωνίες και τα άτομα σύμφωνα με μηχανισμούς που περιγράφει λεπτομερώς η Alecia Swacey.

Λεπτομερώς και ίσως και με κάποια εκδικητικότητα, θα λέγαμε. Γιατί;

Γιατί, αλήθεια, μια δημοσιογράφος της εφημερίδας The Wall Street Journal, που επί χρόνια κάλυπτε δημοσιογραφικά την P&G, στράφηκε με τόσο μένος εναντίον της, κάνοντας επιμελημένη χρήση ενός εξαιρετικά αποκαλυπτικού υλικού που αμαυρώνει την εικόνα της "αμερικανικής ιστορίας θριάμβου" που αναγνωρίζεται ότι είναι η P&G;

Η απάντηση βρίσκεται --ανάμεσα σε άλλα-- και στο κεφάλαιο 5 με τίτλο Guerilla Marketing. Εκεί η συγγραφέας παρουσιάζει την τραγική μοίρα τόσων και τόσων γυναικών που, κάνοντας χρήση του προϊόντος γυναικείας υγιεινής Rely, έπεσαν θύματα του συνδρόμου τοξικής καταπληξίας που προκαλούσε το πολλαπλά απορροφητικό υλικό του Rely!

‘Ομως η Swacey δεν αντιπροσωπεύει στο βιβλίο τις γυναίκες μόνο, και μάλιστα όσες μέσα στην πολυάνθρωπη και ανδροκρατούμενη P&G αντιμετωπίζουν συχνά το δίλημμα της απόλυσης ή της αποδοχής της γενετήσιας παρενόχλησης που περιγράφεται -δυστυχώς γενικευτικά- στο βιβλίο. Αντιπροσωπεύει τον καθένα μας --καταναλωτή, πολίτη, σπουδαστή-- που θα ήθελε να αυξήσει την τεκμηριωμένη γνώση του σχετικά με τη δράση των μεγάλων βιομηχανικών επιχειρήσεων.

‘Αλλωστε αυτή η ίδια ήταν η δημοσιογράφος που κάνοντας χρήση "εκ διαρροής" πληροφοριών ανάγκασε τον Ed Artzt, διευθύνοντα σύμβουλο ("CEO") της P&G και πασίγνωστο στο περιβάλλον των executives να εξαπολύσει "κυνήγι μαγισσών" για την αποκάλυψη τού εντός των τειχών πληροφοριοδότη της. Και βέβαια μας προσέφερε έτσι η Swacey ένα παραδειγματικό υλικό για τη σκληρότητα και την υπεράνω θεσμών και κοινωνικών δικαιωμάτων αντίδραση της πολυεθνικής.

Είναι χρήσιμο να σημειωθεί ότι το βιβλίο προσεγγίζει με ενδιαφέρουσα γεωγραφική - ανθρωπογεωγραφική νοοτροπία το θέμα του. Η συγγραφέας αναπτύσσει τα διάφορα ζητήματα στήνοντάς τα στις διάφορες κλίμακες "χαρτογραφικής απεικόνισης". Είναι τα κεντρικά γραφεία-εργαστήρια, η ίδια η πόλη του Σινσινάτι, οι αμερικανικές πολιτείες όπου βρίσκονται εγκατεστημένα τα εργοστάσια (και η υπόλοιπη υδρόγειος, που παρουσιάζεται πολύ λίγο). Και διαπλέκει αντίστοιχα και τα σχετικά φαινόμενα κοινωνιολογικού και κοινωνικοανθρωπολογικού ενδιαφέροντος, σε σχέση με την πρόσληψη του προσωπικού, την έρευνα, τη διαφήμιση, τη ρύπανση και άλλα. Το εντυπωσιακότερο βέβαια είναι το σχετικό με τις διαδόσεις για το "666" που υποτίθεται ότι είναι κρυμμένο στο λογότυπο της P&G!.

Είναι βέβαιο ότι το βιβλίο ανακηρύσσει την P&G "σκοτεινή δύναμη", πράγμα που είναι υπερβολικό. Καθώς δεν είναι εύκολο να επαληθευθούν τα στοιχεία που εκτίθενται, χρειάζεται να παρακολουθήσει κανείς το διά