GABCIKOVO, ΟΠΩΣ ΑΧΕΛΩΟΣ;


[Η υπόθεση των υδροηλεκτρικών φραγμάτων του Gabcikovo και του Nagymaros δηλητηριάζει εδώ και χρόνια τις σχέσεις μεταξύ Ουγγαρίας και Σλοβακίας. Σήμερα, η διαφορά αυτή φτάνει στην τελική της φάση, αφού το Διεθνές Δικαστήριο στη Χάγη πρέπει να εκδώσει σε λίγο την απόφασή του. Μια δύσκολη διαιτησία, όπως υποστηρίζει η μεγάλη ουγγρική εφημερίδα NEPSZABADSAG της Βουδαπέστης, στο κείμενο του συνεργάτη της Laszlo Perecz, που αναδημοσίευσε το Courrier INTERNATIONAL, (No 334, 27.3.1997, σελ. 16). Ο τίτλος εδώ είναι του Geander].

Η ιστορία των υδροηλεκτρικών φραγμάτων του Gabcikovo και του Nagymaros άρχισε ακριβώς εδώ και 20 χρόνια ενώ η δίκη διαρκεί τέσσερα χρόνια τώρα. Κατά τη διάρκεια των είκοσι αυτών ετών τα είδαμε όλα:

Η δίκη περιλαμβάνει από πλευράς Ούγγρων μια μηνυτήρια αναφορά 5000 σελίδων και μια ισόποση αντίθετη αναφορά από πλευράς Σλοβάκων, απαντήσεις στην αντίθετη αυτή και, στην Ουγγαρία μόνο, μια εκατοντάδα εμπειρογνωμόνων που συνεργάζονται για τη γραμμή που θα πρέπει να κρατηθεί στη δίκη. Τα ζητήματα είναι ταυτόχρονα τεχνικά, οικονομικά, πολιτικά, οικολογικά, νομικά και ιστορικά.

Στη Σλοβακία η υπόθεση αυτή έχει γίνει εθνικό ζήτημα. Δεν πρόκειται μόνον για μια τεχνικο-βιομηχανική επένδυση, αλλά για το ίδιο το σύμβολο της ανεξαρτησίας και της εθνικής υπερηφάνειας. Οποιος είναι αντίθετος είναι αντίθετος προς το σλοβακικό έθνος. Η ερμηνεία του φαινομένου είναι ιστορική. Το σλοβακικό έθνος βρίσκεται σε κατάσταση εν τω γεννάσθαι: δεν είναι ακόμα συμπαγές. Συνεπώς η σλοβακική ταυτότητα έχει ανάγκη από σημεία αναφοράς, είτε είναι θετικά είτε αρνητικά. Το πραγματικό παρελθόν προσφέρει λίγα θετικά στοιχεία ταυτοτικής αναφοράς. Πρέπει γι’αυτό να δημιουργηθεί ένα μυθολογικό παρελθόν και να γίνει επίσης στροφή προς το μέλλον, προς την κατεύθυνση συμβολικών δράσεων οι οποίες, με βάση την εθνική κοινότητα, θα δημιουργήσουν ένα πραγματικό έθνος. Ως προς τα αρνητικά σημεία ταυτοτικής αναφοράς , αυτά προσφέρονται από τη σλοβακο-ουγγρική και τη σλοβακο-τσεχική συνύπαρξη. Εάν το σλοβακικό έθνος δεν κατάφερε να γίνει ένα πραγματικό έθνος , αυτό οφείλεται στο ότι το εμπόδισαν οι Ούγγροι και κατόπιν οι Τσέχοι. Η συζήτηση για το έργο των δύο φραγμάτων συνενώνει τις αρνητικές και θετικές διαδικασίες ανάδειξης της ταυτότητας. Κατασκευάζοντας το φράγμα τους, οι Σλοβάκοι θα πραγματοποιήσουν επιτέλους, τη μεγάλη εθνική επιχείρηση του μέλλοντος, αλλά για μια ακόμη φορά, οι Ούγγροι τους πετάνε στειλιάρια στους τροχούς.

Ουγγρικός μεταμοντερνισμός κατά σλοβακικού εκβιομηχανισμού

Σε μας, [τους Ούγγρους] το φράγμα δεν είναι ένα εθνικό ζήτημα, είναι ωστόσο μια σοβαρή υπόθεση. Για να το αποδείξουμε, αρκεί να ρίξουμε μια ματιά σε δυο καταλόγους ονομάτων. Ο ένας περιλαμβάνει τους συγγραφείς της ανθολογίας DUNA (Δούναβης) που εξέδωσε ο ΝΤΟΥΝΑ ΚΟΡ [Κύκλος του Δούναβη, οικολογική οργάνωση που έχει προέλευση το κίνημα διαμαρτυρίας εναντίον του φράγματος] το 1988.

Ολα τα ονόματα βρίσκονται εκεί, από τον Istvan Csurka [συγγραφέα, σημερινό πρόεδρο ενός ακροδεξιού εθνικιστικού σχηματισμού] μέχρι τον Mihaly Kornis [φιλελεύθερο αντι-εθνικιστή συγγραφέα και ορκισμένο εχθρό του Csurka] - δηλαδή άνθρωποι που δεν θα επιθυμούσαν να φιγουράρουν μαζί τα ονόματά τους. Αντί να σταματήσει τα έργα, κυβέρνηση Grosz τα επιταχύνει. Θα έπρεπε γι’αυτό λοιπόν να γίνει μια διαμαρτυρία. Από τη μια πλευρά, υπήρχαμε εμείς, οι πολέμιοι της τρέλας. Από την άλλη, υπήρχαν αυτοί, με όλο τον παράλογο κρατικό μηχανισμό.

Ο άλλος κατάλογος περιλαμβάνει πρόσωπα που ύψωσαν τη φωνή τους για το θέμα του Δούναβη, τον Ιανουάριο του 1997. Αυτό που φαινόταν απίθανο εδώ και εννέα χρόνια, συνέβη. Μεταξύ των υπογραφόντων βρίσκονται άνθρωποι που ανήκουν στα δυο άκρα του πολιτικού και πολιτιστικού φάσματος. Η κυβέρνηση του Gyula Horn [σοσιαλιστής, πρώην κομμουνιστής], αντί να προετοιμαστεί για τη δίκη, θέλει να βρει μια συμβιβαστική λύση με το σλοβακικό κόμμα και προβλέπει την κατασκευή ενός νέου φράγματος. Συνεπώς, το αντικομμουνιστικό μέτωπο ανασυγκροτείται και, πάλι, να’μας εμείς από τη μια μεριά και εκείνοι από την άλλη.

Σε μας λοιπόν, η υπόθεση του φράγματος είναι η υπόθεση της «αλλαγής του καθεστώτος». Μια έκφραση βέβαια κακόμορφη, αλλά βολική. Περιγράφει τη διαδικασία που μας οδήγησε από μία μονολιθική κοινωνία σε μία δομημένη κοινωνία. Το φράγμα γίνεται ένα μνημείο που το κράτος κόμμα ανήγειρε για τη δόξα του, ενώ η διαμαρτυρία κατά του φράγματος συμβολίζει την αντίσταση μιας κοινωνίας που οργανώνεται γύρο από διαφορετικές λογικές, τέτοιες όπως η πολιτική, η οικονομική και η οικολογική. Οι τρεις αυτές λογικές δεν είναι βέβαια συμβατές, αλλά εδώ, βρίσκουν έναν κοινό εχθρό. Το φράγμα είναι το αντιοικονομικό και αντιοικολογικό μνημείο του αντιδημοκρατικού κράτους κόμματος. Αυτό λοιπόν που είναι σύμβολο του έθνους στη Σλοβακία είναι σύμβολο της καθεστωτικής αλλαγής για μας. Και καθώς τα σύμβολα σημαίνουν κάτι περισσότερο από αυτά τα ίδια ,παραμένουμε άκαμπτοι. Πρόκειται για ένα μόνο από τα στρώματα της διαμάχης.

Το άλλο στρώμα είναι η διαφορά μεταξύ των επιπέδων εκσυγχρονισμού των δύο κρατών. Από πλευράς αξιολόγησης των ευκαιριών που αντιπροσωπεύει ο εκσυγχρονισμός --και μόνον από αυτή--, η Σλοβακία είναι ένα κράτος προ-σύγχρονο, ενώ η Ουγγαρία είναι ένα κράτος μετα-σύγχρονο. Σε αυτούς, η ιδέα της μεγάλης επένδυσης που θεωρείται να κυριαρχεί στη φύση είναι υποχρεωτικά μια καλή ιδέα. Σε εμάς είναι υποχρεωτικά μία κακή ιδέα. Εμεί ήδη έχουμε ήδη ξεπεράσει έναν τέτοιο προβληματισμό.

Η (προ-)σύγχρονη αντίληψη εκθειάζει την κυριαρχία της κοινωνίας επί της φύσεως. Κοινωνία και φύση είναι ασύμβατες και η κοινωνία πρέπει να κυριαρχήσει στη φύση. Οι δυνάμεις της φύσης, ακριβώς όπως οι πρώτες ύλες και οι ενεργειακές πηγές είναι απεριόριστες. Σ’εμάς εναπόκειται να ξέρουμε να τις χρησιμοποιήσουμε. Υπάρχει μόνον ένας πραγματικός κοινωνικός στόχος: η οικονομική ανάπτυξη. Για να την επιτύχουμε πρέπει να κινητοποιήσουμε τα όπλα της επιστήμης, της τεχνολογίας και της βιομηχανίας εναντίον της φύσεως η οποία αντιστέκεται. Ο στόχος αγιάζει τα μέσα. Για να κερδίσουμε, όσα περισσότερα, πρέπει να συλλάβουμε γιγαντιαία έργα και να χρησιμοποιήσουμε υψηλές επιθετικές τεχνολογίες. Η νίκη μας, μαζί με μια κοινωνία που αυξάνεται ως προς την ανάπτυξη και μία υποταγμένη και ηττημένη φύση θα αποτελέσει την απόδειξη της κυριαρχίας του ανθρώπου.

Η μεταμοντέρνα αντίληψη, αντίθετα, προβάλλει την αρμονία της φύσης και της κοινωνίας. Κοινωνία και έθνος δεν είναι ασύμβατες έννοιες. Η κοινωνία δεν μπορεί να περιφρονήσει τη φύση. Συνεπώς δεν πρέπει να την νικήσει και να κυριαρχήσει σ’αυτήν αλλά να ζήσει αρμονικά μαζί της. Η φύση δεν είναι ανεξάντλητη, οι πρώτες ύλες και οι ενεργειακές πηγές είναι περιορισμένες και γι’αυτό δεν μπορούμε να κάνουμε ο,τιδήποτε. Η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι ένας αυτοσκοπός: πρέπει να περιορισθεί από οικολογικούς στόχους. Η επιστήμη, η τεχνολογία και η βιομηχανία δεν είναι όπλα εναντίον της φύσης: πρέπει να ευθυγραμμισθούν με την οικολογία. Ο σκοπός δεν είναι το μόνο αξιόλογο πράγμα. Τα μέσα είναι και αυτά εξίσου σημαντικά. Στη θέση των γιγαντιαίων έργων έχουμε ανάγκη μικρών σχεδίων. Στη θέση των υψηλών επιθετικών τεχνολογιών χρειαζόμαστε τις λεγόμενες «εναλλακτικές» τεχνολογίες. Δεν υπάρχει ούτε νίκη, ούτε ήττα παρά μόνον η αρμονική συνύπαρξη της κοινωνίας και της φύσης.

Στη Σλοβακία βέβαια δεν είναι όλοι θιασώτες του αντι-οικολογικού μοντερνισμού ούτε φανατικοί υπέρμαχοι των μεγαλομανιακών μέγα-επενδύσεων. Στην Ουγγαρία εξάλλου δεν έχουν όλοι την μεταμοντέρνα ευαισθησία ή την προφητική διάθεση του οικολογικού φονταμενταλισμού. Απλά πρόκειται για κυρίαρχες ιδέες. Οι Σλοβάκοι λογαριάζουν κυρίως με οικονομικούς όρους ενώ εμείς αντίθετα συλλογιζόμαστε όλο και περισσότερο σε όρους οικολογικούς. Αυτοί λογαριάζουν κυρίως με αποσβέσεις επενδύσεων και κιλοβατώρια που θα κερδηθούν. Εμείς σκεπτόμαστε τους υδάτινους πόρους που θα προστατεύσουμε και τα ζωικά και φυτικά είδη που θα διασώσουμε. Για εκείνους τα φράγματα και οι γέφυρες από μπετόν αποτελούν νικηφόρα σημάδια της κυριαρχίας πάνω τη φύση. Για μας τα ίδια πράγματα αποτελούν επικίνδυνες επιθέσεις ενάντια στη φύση. Για αυτό λοιπόν η υπόθεση όσο απλή και αν είναι, φαίνεται να μην έχει λύση.

Κοιτάζοντας τους γείτονές μας του Βορρά, είναι σαν να βλέπουμε το παρελθόν μας. Η εποχή των μεταρρυθμίσεων πριν 150 χρόνια και η δεκαετία του ’50, η περίοδος της γέννησης του έθνους μας, είναι αυτές που χαρακτηρίζονται από την κυριαρχία πάνω στη φύση. Βλέπουμε εκδηλώσεις εθνικισμού εν μέσω της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και την άνευ ενδοιασμών αποδοχή του τεχνικού πολιτισμού του μοντέρνου σε μια εποχή κατά την οποία εκφράζονται επιφυλάξεις για τα έργα αυτά. Αν οι βόρειοι γείτονές μας κοιτάζουν, είναι βέβαιο πως δεν θα πιστεύουν στα μάτια τους. Η συνταύτιση της απόρριψης του φράγματος με την καθεστωτική αλλαγή τους φαίνεται σαν πεισματικός ανορθολογισμός, σαν ανεξήγητο σφίξιμο.

Η συζήτηση έχει πάρει διεθνή χαρακτήρα και το δικαστήριο της Χάγης θα κρίνει. Δεν πρέπει όμως να τρέφουμε αυταπάτες. Το διεθνές δίκαιο, δεν είναι πραγματικό δίκαιο: είναι ένας απλός διακανονισμός της αμοιβαίας συνεργασίας μεταξύ των κρατών. Το δικαστήριο θα εκδώσει την απόφασή του μόνο για τα ζητήματα για τα οποία έχει ζητήθηκε η διαιτησία του. Είχαμε το δικαίωμα να τερματίσουμε μονομερώς τη διακυβερνητική συμφωνία; Οι συνεργάτες μας είχαν το δικαίωμα να εκτρέψουν μονομερώς τον ποταμό; Ποιες είναι οι νομικές συνέπειες όλων αυτών; Δεν πρέπει να περιμένουμε νίκη με νοκ-άουτ παρά μόνο μια νίκη στα σημεία. Η απόφαση θα μας ωθήσει και πάλι στη συνεργασία: συμφωνείστε τα ως προς τα ποσά της αποζημίωσης και ως προς τη διανομή των υδάτων... Πρέπει λοιπόν να υποχωρήσουμε ως προς τα σύμβολά μας και τα συστήματα των αξιών μας. Και κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο.

[HOME PAGE] | [ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]


This page hosted by GeoCities Get your own Free Home Page