Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ

Για την καλύτερη κατανόηση των σχέσεων χώρου και πληθυσμού

Πολλά από τα ζητήματα της ανθρωπογεωγραφίας και γενικότερα της γεωγραφίας μπορούν να προσεγγιστούν και να αναλυθούν αν λογαριαστεί η γεωγραφική συνοχή που παρουσιάζει ένα ανθρώπινο πλήθος.

Η γεωγραφική συνοχή έχει δύο συνιστώσες. Η μια είναι η χωρική συνοχή και η άλλη η κοινωνική συνοχή. Ανάλογα με το αν ένα συγκεκριμένο ανθρώπινο πλήθος παρουσιάζει διπλή ή μία ή καθόλου συνοχή μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις. Ας δούμε.

Οι κάτοικοι ενός μικρού χωριού έχουν μια διπλή γεωγραφική συνοχή αφού και ζουν στον περιορισμένο χώρο της πατρίδας τους και πιστεύουν ότι εθνικά και κοινωνικά ανήκουν στο χωριό τους και την κοινωνία τους. Στην πραγματικότητα, άλλωστε, όλες οι δραστηριότητές τους και οι κοινωνικές τους σχέσεις είναι εντοπισμένες στο γεωγραφικό χώρο του χωριού τους.

Αν μερικοί από τους χωρικούς μεταναστεύσουν σε μια άλλη χώρα τότε η χωρική συνοχή θα σπάσει, όμως η κοινωνική συνοχή (τουλάχιστον για τα άτομα της πρώτης γενιάς) θα παραμείνει ανέπαφη. Θα διατηρηθούν, δηλαδή, πολλοί από τους κοινωνικούς θεσμούς (ήθη, έθιμα, γλώσσα κ.λπ.) ενώ ταυτόχρονα τα απομακρυσμένα αυτά άτομα θα πιστεύουν πως ανήκουν στο κοινωνικό σώμα της πατρίδας τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τους Τουαρέγκ που μετακινούνται στη Σαχάρα. Αν και η απόσταση που τους χωρίζει είναι εκατοντάδες χιλιόμετρα, έχουν όλοι το συναίσθημα ότι ανήκουν στην ίδια ομάδα.

Η περίπτωση στην οποία παρουσιάζεται μεν χωρική συνοχή αλλά δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή γίνεται αντιληπτή αν εξετάσουμε το χώρο μιας μεγάλης πόλης στην οποία κατοικούν και ξένοι μετανάστες. Οι ξένοι βρίσκονται κοντά με τους ντόπιους, όμως κανένας δεν έχει το συναίσθημα πως είναι το «ίδιο». Πολλές φορές, άλλωστε, αναπτύσσονται και συναισθήματα αντιπάθειας. Αυτή ακριβώς η έλλειψη κοινωνικής συνοχής μπορεί να οδηγήσει και σε καταστροφή της χωρικής συνοχής. Δεν πρόκειται μόνο για τον επαναπατρισμό των μεταναστών που έτσι "καθαρίζει" το χώρο από το ξένο στοιχείο, αλλά για τη δημιουργία συνοικιών που -εξαιτίας οικονομικών και κοινωνικών λόγων- καταλαμβάνονται σε μεγάλο ποσοστό από ξένους. Για παράδειγμα στο Βερολίνο, που θεωρείται ως μια από τις μεγαλύτερες τουρκικές πόλεις, στο Kreuzberg (Κρόιτσμπεργκ), το 1/4 είναι Τούρκοι! Σημειώνουμε ακόμα εδώ και τούτο. Πολλές φορές η χωρική συνοχή μας απατάει και νομίζουμε πως υπάρχει και κοινωνική συνοχή. Για παράδειγμα ο φτωχός σχετικά πωλητής και ο πλούσιος πελάτης, που δρουν στον ίδιο χώρο, δεν έχουν κοινωνική συνοχή αφού η επαφή τους είναι μόνο επαφή ρόλων.

Η τέταρτη, τέλος περίπτωση, γεωγραφικής «συνοχής» είναι αυτή στην οποία ούτε χωρική ούτε κοινωνική συνοχή υπάρχει. Για παράδειγμα δύο άσχετες μεταξύ τους φυλετικές ομάδες που ζουν στη ζούγκλα δεν έχουν καμία συνοχή. Και γι’αυτό είναι παράλογο, π.χ. σε μια ταξινόμηση, να θεωρήσουμε πως αυτές ταυτίζονται. Μια τέτοια λαθεμένη εκτίμηση έγινε όταν σχηματίστηκαν τα αφρικανικά κράτη στις τελευταίες δεκαετίες. Πραγματικά, στη Νιγηρία, για παράδειγμα, υπάρχουν 250 τουλάχιστον φυλετικές ομάδες που διαφέρουν πολύ μεταξύ τους και στη θέση τους στο χώρο (έλλειψη χωρικής συνοχής) και στα πολιτιστικά δεδομένα, όπως η γλώσσα (έλλειψη κοινωνικής συνοχής).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Φυσικός Κόσμος

Gerard Chaliand, Jean-Pierre Rageau, Atlas des Diasporas, Editions Odile Jacob, 1991 (απ'όπου ο χάρτης της ελληνικής διασποράς)

[GEANDER'S HOME PAGE] |
[ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ] | [ΕΙΔΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ] | [ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ] | [ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ]

© Copyright 2000-2012 Ioannis Rentzos All rights reserved.